นกม๊องค์กินอะไรได้บ้าง อาหารนกม๊องค์ที่ควรให้และห้ามให้เด็ดขาด

ถ้าถามว่านกม๊องค์กินอะไร คำตอบสั้นที่สุดคือ อาหารเม็ดเป็นหลัก ผักสดทุกวัน ผลไม้นิดหน่อย และเมล็ดทานตะวันแค่พอเป็นรางวัล ผมเลี้ยงและเพาะนกม๊องค์มาหลายปี เห็นนกป่วยจากอาหารมากกว่าป่วยจากโรคติดเชื้อเสียอีก ส่วนใหญ่มาจากความเข้าใจผิดว่านกแก้วต้องกินเมล็ดพืช

บทความนี้จะเล่าแบบตรง ๆ จากประสบการณ์ในบ้านผมเอง ว่าอาหารนกม๊องค์ที่ดีควรจัดยังไง สัดส่วนเท่าไหร่ อะไรให้ได้ อะไรห้ามให้ และปัญหาที่มือใหม่เจอบ่อยเวลาเปลี่ยนอาหาร อ่านจบแล้วน่าจะจัดถ้วยอาหารให้นกได้เลยโดยไม่ต้องเดา

นกม๊องค์กินอะไรได้บ้าง

นกม๊องค์กินอาหารเม็ดสำหรับนกแก้ว ผักสด ผลไม้ ธัญพืชต้มสุก และเมล็ดพืชปริมาณน้อยได้ทั้งหมด หัวใจสำคัญคือให้เม็ดเป็นอาหารหลัก ไม่ใช่เมล็ดพืช

ในธรรมชาติ Monk Parakeet หรือที่ฝรั่งเรียกอีกชื่อว่า Quaker Parrot เป็นนกที่หากินหลากหลายมาก ทั้งเมล็ดหญ้า ผลไม้ ยอดอ่อน ดอกไม้ และแมลงบ้างเล็กน้อย นกบินหาอาหารทั้งวัน เผาผลาญพลังงานเยอะ กินเมล็ดที่มีไขมันสูงจึงไม่เป็นปัญหา

แต่นกม๊องค์ในกรงบ้านเราบินได้แค่ไม่กี่เมตร ถ้าให้กินแต่ทานตะวันกับข้าวเปลือกเหมือนที่ตลาดนกบางที่ยังทำอยู่ นกจะอ้วน ตับสะสมไขมัน และมักตายเร็วกว่าที่ควร ทั้งที่ม็องค์เป็นนกอายุยืนได้ถึง 20 ปีขึ้นไปถ้าเลี้ยงดี

สรุปกลุ่มอาหารที่นกม๊องค์กินได้ มีดังนี้

• อาหารเม็ดสำเร็จรูป สูตรสำหรับนกแก้วขนาดเล็กถึงกลาง เป็นฐานของทุกมื้อ
• ผักสด คะน้า บรอกโคลี แครอท ฟักทอง พริกหวาน ถั่วฝักยาว ผักบุ้ง
• ผลไม้ มะละกอ ฝรั่ง แอปเปิ้ล กล้วย มะม่วง แตงโม ให้ทีละน้อย
• ธัญพืชและถั่วต้มสุก ข้าวกล้อง ควินัว ลูกเดือย ถั่วเขียว ถั่วแดง ถั่วลูกไก่ ต้มจนสุกนิ่ม
• เมล็ดพืชและถั่วเปลือกแข็ง ทานตะวัน คำฝอย ข้าวฟ่าง อัลมอนด์ ให้เป็นรางวัลเท่านั้น
• โปรตีนเสริม ไข่ต้มสุก สัปดาห์ละ 1 ถึง 2 ครั้ง โดยเฉพาะช่วงผลัดขนหรือเพาะพันธุ์

สัดส่วนอาหารนกม๊องค์ต่อวันควรเป็นเท่าไหร่

สัดส่วนที่ผมใช้กับนกในบ้านและแนะนำทุกคนที่รับนกไปคือ เม็ด 60 ถึง 70% ผักสด 20 ถึง 25% ผลไม้ 5 ถึง 10% และเมล็ดพืชกับถั่วรวมกันไม่เกิน 5% เป็นสัดส่วนโดยประมาณของอาหารทั้งวัน

นกม๊องค์โตเต็มวัยหนักประมาณ 90 ถึง 130 กรัม กินอาหารแห้งวันละราว 15 ถึง 25 กรัม ตัวเลขนี้ไม่ต้องชั่งเป๊ะทุกวัน แต่ควรชั่งน้ำหนักตัวนกสัปดาห์ละครั้งตอนเช้าก่อนกิน ถ้าน้ำหนักขึ้นหรือลงเกิน 10% ในเวลาไม่กี่สัปดาห์ ให้ปรับอาหารทันที

กลุ่มอาหาร	สัดส่วนต่อวัน	ปริมาณโดยประมาณ (นกโต 1 ตัว)	ความถี่
อาหารเม็ด	60 ถึง 70%	12 ถึง 18 กรัม หรือประมาณ 1.5 ถึง 2 ช้อนโต๊ะ	ทุกวัน ใส่ไว้ทั้งวัน
ผักสด	20 ถึง 25%	1 ถึง 2 ช้อนโต๊ะพูน หั่นเล็ก	ทุกวันตอนเช้า เก็บทิ้งภายใน 3 ถึง 4 ชั่วโมง
ผลไม้	5 ถึง 10%	1 ถึง 2 ช้อนชา	วันเว้นวัน หรือทุกวันในปริมาณน้อย
ธัญพืชและถั่วต้มสุก	นับรวมในส่วนผัก	1 ช้อนชา	2 ถึง 3 ครั้งต่อสัปดาห์
เมล็ดทานตะวันและถั่วเปลือกแข็ง	ไม่เกิน 5%	ทานตะวัน 3 ถึง 5 เมล็ด หรืออัลมอนด์ครึ่งเม็ด	ใช้เป็นรางวัลตอนฝึกเท่านั้น
ไข่ต้มสุก	เสริม	ประมาณ 1 ใน 8 ของไข่ 1 ฟอง	สัปดาห์ละ 1 ถึง 2 ครั้ง
น้ำสะอาด	ไม่จำกัด	เต็มถ้วยเสมอ	เปลี่ยนใหม่วันละ 1 ถึง 2 ครั้ง

จุดที่คนพลาดบ่อยคือคิดว่าให้ผักเยอะแล้วนกจะขาดสารอาหาร จริง ๆ ตรงกันข้าม ผักคือแหล่งวิตามิน A ที่นกแก้วขาดกันมากที่สุด ส่วนพลังงานและโปรตีนได้จากเม็ดอยู่แล้ว ผมเคยเจอนกม๊องค์ที่ขาดวิตามิน A จนจามบ่อย ตาแฉะ พอปรับมากินคะน้ากับแครอททุกวันก็ดีขึ้นภายใน 1 ถึง 2 เดือน

อาหารเม็ดสำหรับนกม๊องค์ต้องเลือกยังไง

เลือกอาหารเม็ดสูตรนกแก้วขนาดเล็กถึงกลาง ขนาดเม็ดเท่าเม็ดถั่วเขียวถึงเม็ดข้าวโพด และเลือกสูตรไม่แต่งสีถ้าเป็นไปได้ ยี่ห้อไหนก็ได้ที่นกยอมกินและหาซื้อต่อเนื่องได้ในไทย

เม็ดสีสดใสไม่ได้อันตราย แต่ทำให้ดูสีมูลนกยาก มูลเปลี่ยนเป็นแดงหรือเขียวเข้มแล้วแยกไม่ออกว่าเป็นสีย้อมหรือนกป่วย ส่วนเม็ดสีธรรมชาติจะเห็นความผิดปกติของมูลได้ชัดกว่า ราคาอาหารเม็ดนำเข้าตอนนี้ตกประมาณ 400 ถึง 1,000 บาทต่อกิโลกรัม นกม๊องค์ 1 ตัวกินเดือนละราว 500 กรัม จึงตกเดือนละไม่กี่ร้อยบาท ถูกกว่าค่ารักษานกตับพังหลายเท่า

สิ่งที่ควรดูบนถุงคือวันหมดอายุ และส่วนผสมหลักควรเป็นธัญพืชกับถั่วเหลืองบด ไม่ใช่ทานตะวันบดเป็นตัวแรก ควรซื้อถุงเล็กที่กินหมดภายใน 1 ถึง 2 เดือน เพราะอากาศร้อนชื้นบ้านเราทำให้เม็ดขึ้นราและเหม็นหืนเร็วมาก เปิดถุงแล้วเก็บในกล่องปิดสนิท ห้ามโดนแดด

ถ้านกเคยกินแต่เมล็ด การเปลี่ยนมากินเม็ดต้องใช้เวลา ผมใช้วิธีผสมเม็ดกับเมล็ดเดิม เริ่มที่เม็ด 25% แล้วค่อยเพิ่มทุก 5 ถึง 7 วัน จนกลายเป็นเม็ดล้วนภายในประมาณ 1 เดือน บางตัวชอบเม็ดที่แช่น้ำอุ่นให้นิ่มก่อน หรือบดหยาบโรยบนผลไม้ก็ช่วยได้ ระหว่างนี้ต้องชั่งน้ำหนักทุก 2 ถึง 3 วัน ห้ามปล่อยให้นกอดจนน้ำหนักลงเกิน 10%

ผักที่นกม๊องค์กินได้ทุกวัน และผักที่ควรเลี่ยง

ผักที่ให้นกม๊องค์กินได้ทุกวันคือผักใบเขียวเข้มและผักสีส้ม เช่น คะน้า บรอกโคลี แครอท ฟักทอง พริกหวาน ส่วนผักที่ควรเลี่ยงคือหัวหอม กระเทียม ต้นหอม ผักกาดแก้ว และมันฝรั่งดิบ

ผักบ้านเราที่นกกินได้และหาง่ายมีเยอะกว่าที่คิด คะน้าเป็นผักที่ผมให้บ่อยที่สุดเพราะแคลเซียมสูงและนกชอบแทะก้าน ผักบุ้งจีนให้ได้ทั้งใบและก้าน ถั่วฝักยาวหั่นท่อนให้นกถือกัดเล่นได้นาน แครอทและฟักทองดิบขูดหรือหั่นแท่ง ข้าวโพดสดให้ได้แต่จำกัดเพราะแป้งสูง พริกขี้หนูสดนกกินได้โดยไม่รู้สึกเผ็ด และเป็นแหล่งวิตามินที่ดีมาก

ผักโขมและใบตำลึงให้ได้แต่อย่าให้ทุกวัน เพราะมีสารที่จับกับแคลเซียม ผักกาดขาวและแตงกวาไม่อันตรายแต่แทบไม่มีสารอาหาร ให้เป็นของเล่นได้ ไม่ควรนับเป็นมื้อผัก

ผักทุกอย่างต้องล้างให้สะอาดจริง ผมแช่น้ำผสมเบกกิ้งโซดาหรือน้ำส้มสายชู 10 ถึง 15 นาทีแล้วล้างน้ำเปล่าอีก 2 รอบ เพราะสารเคมีตกค้างในผักตลาดสดเป็นเรื่องที่ประมาทไม่ได้เลยกับนกตัวเล็กแค่ 100 กรัม ผักที่ใส่กรงตอนเช้าควรเก็บทิ้งก่อนเที่ยง อากาศร้อนทำให้เน่าเร็วและแมลงวันตอม

ผลไม้ที่นกแก้วห้ามกินมีอะไรบ้าง และผลไม้ที่ให้นกม๊องค์ได้

ผลไม้ที่นกแก้วห้ามกินเด็ดขาดคืออะโวคาโด ส่วนเมล็ดแอปเปิ้ล เมล็ดสาลี่ และเมล็ดในของเชอร์รี่ พลัม พีช แอปริคอต ต้องแกะออกก่อนทุกครั้ง ผลไม้อื่น ๆ ส่วนใหญ่ให้ได้ในปริมาณน้อย

อะโวคาโดมีสารที่เป็นพิษต่อหัวใจนก ทั้งเนื้อ เปลือก และเมล็ด กินแค่ชิ้นเล็ก ๆ ก็อาจตายภายในไม่กี่ชั่วโมง ห้ามวางไว้ใกล้นกเลยแม้แต่ตอนคนกิน ส่วนเมล็ดแอปเปิ้ลและเมล็ดในของผลไม้ตระกูลเชอร์รี่มีสารกลุ่มไซยาไนด์ในปริมาณเล็กน้อย นกตัวเล็กแทะเมล็ดแตกไม่กี่เมล็ดก็เกิดอันตรายได้

ผลไม้	ให้ได้หรือไม่	ข้อควรระวัง
อะโวคาโด	ห้ามเด็ดขาด	เป็นพิษต่อหัวใจ ทั้งเนื้อ เปลือก และเมล็ด
แอปเปิ้ล สาลี่	ให้ได้	ต้องแกะเมล็ดออกทุกเมล็ด
เชอร์รี่ พลัม พีช แอปริคอต	ให้ได้เฉพาะเนื้อ	เมล็ดในมีพิษ ห้ามให้แทะ
มะละกอสุก	ให้ได้บ่อย	วิตามิน A สูง เมล็ดมะละกอกินได้
ฝรั่ง	ให้ได้บ่อย	น้ำตาลต่ำ เนื้อแน่น เหมาะเป็นผลไม้ประจำ
กล้วย มะม่วงสุก	ให้ได้	น้ำตาลสูง ให้ครั้งละชิ้นเล็ก
แตงโม เมลอน	ให้ได้	น้ำเยอะ มูลเหลวชั่วคราว ไม่ต้องตกใจ
ส้ม สับปะรด	ให้ได้นาน ๆ ครั้ง	กรดสูง ให้เยอะแล้วท้องเสีย
องุ่น ลำไย ลิ้นจี่	ให้ได้นาน ๆ ครั้ง	น้ำตาลสูงมาก แกะเมล็ดลำไยและลิ้นจี่ออก
ทุเรียน ขนุน	ควรเลี่ยง	ไขมันและน้ำตาลสูงเกินไปสำหรับนก
ผลไม้แห้ง ผลไม้เชื่อม	ควรเลี่ยง	น้ำตาลเข้มข้น มักมีสารกันบูด

ผลไม้ที่ผมใช้เป็นประจำที่บ้านคือมะละกอสุกกับฝรั่ง เพราะราคาถูก มีทั้งปี และน้ำตาลไม่สูงเท่าผลไม้หวานจัด นกม๊องค์ชอบของหวานมาก ถ้าให้กล้วยหรือมะม่วงทุกวันนกจะเลือกกินแต่ผลไม้แล้วทิ้งเม็ด กลายเป็นนกอ้วนที่ขาดสารอาหารไปพร้อมกัน

เมล็ดทานตะวันให้นกม๊องค์ได้แค่ไหน

เมล็ดทานตะวันให้นกม๊องค์ได้วันละ 3 ถึง 5 เมล็ดเท่านั้น และควรให้จากมือเป็นรางวัลตอนฝึก ไม่ควรใส่ถ้วยให้กินตามใจ ทานตะวันคือของอร่อย ไม่ใช่อาหารหลัก

ทานตะวันมีไขมันประมาณครึ่งหนึ่งของน้ำหนัก เทียบง่าย ๆ คือคนกินของทอดทุกมื้อ นกกินแล้วติดใจ พอมีทานตะวันในถ้วยนกจะคุ้ยเขี่ยเม็ดทิ้งเพื่อหาทานตะวันก่อนเสมอ ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่นกม๊องค์ในบ้านเราอ้วนและตับมีปัญหา ม๊องค์พาราคีทเป็นนกที่สะสมไขมันง่ายกว่านกแก้วขนาดใกล้กันหลายชนิด เรื่องนี้หมอนกและคนเพาะพูดตรงกันมานาน

ข้อดีของทานตะวันคือใช้ฝึกได้ดีมาก นกจะยอมทำ step up หรือเข้ากรงเองเพื่อแลกทานตะวัน 1 เมล็ด ผมจึงเก็บทานตะวันไว้ใช้ตอนฝึกเท่านั้น และให้ในช่วงเย็นหลังจากนกกินเม็ดกับผักไปแล้วทั้งวัน ถ้าอยากมีเมล็ดในถ้วยให้นกได้แทะเล่น ให้ใช้ข้าวฟ่างหรือคำฝอยแทนเพราะไขมันต่ำกว่า

สัญญาณว่านกกินทานตะวันมากเกินไป คือน้ำหนักขึ้น หน้าอกกลมจนคลำกระดูกอกไม่เจอ ขนหมองหรือมีสีเหลืองผิดปกติ จะงอยปากงอกยาวเร็วผิดปกติ และเฉื่อยไม่อยากเล่น เจอแบบนี้ให้ตัดทานตะวันทันทีและพาไปตรวจเลือด

อาหารที่ห้ามให้นกม๊องค์เด็ดขาด

ห้ามให้อะโวคาโด ช็อกโกแลต กาแฟ ชา เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ หัวหอม กระเทียม อาหารที่มีเกลือหรือน้ำตาลสูง และของทอดทุกชนิด รายการนี้ห้ามจริง ไม่ใช่แค่ควรเลี่ยง

• อะโวคาโด เป็นพิษต่อหัวใจนกอย่างรุนแรง
• ช็อกโกแลต โกโก้ กาแฟ ชา น้ำอัดลม มีคาเฟอีนและสารกลุ่มเดียวกัน กระตุ้นหัวใจนกจนเต้นผิดจังหวะ
• หัวหอม กระเทียม ต้นหอม หอมแดง ทำลายเม็ดเลือดแดง ทั้งดิบและสุก
• เห็ด บางชนิดเป็นพิษต่อตับนก ไม่คุ้มเสี่ยงเพราะแยกชนิดยาก
• ถั่วดิบและถั่วแห้งที่ยังไม่ต้ม มีสารที่ทำให้ระบบย่อยของนกเสียหาย ต้องต้มสุกก่อนเสมอ
• นม เนย ชีส ไอศกรีม นกย่อยแลคโตสไม่ได้ ท้องเสียง่าย
• อาหารคน ข้าวผัด ไก่ทอด ขนมกรุบกรอบ มีเกลือ น้ำมัน และเครื่องปรุงที่นกรับไม่ได้
• ขนมที่มีสารให้ความหวานแทนน้ำตาล เช่น หมากฝรั่ง เป็นพิษต่อตับ
• ใบและต้นมะเขือเทศ มันฝรั่งดิบ มีสารพิษในส่วนสีเขียว ส่วนผลมะเขือเทศสุกให้ได้นิดหน่อย

ที่เจอบ่อยที่สุดในบ้านเราไม่ใช่อะโวคาโด แต่เป็นการแบ่งอาหารคนให้นก นกม๊องค์เชื่องมากและชอบมานั่งบนไหล่ตอนเจ้าของกินข้าว พอมันขอก็ใจอ่อนแบ่งข้าวผัดหรือขนมให้ ไตนกตัวเล็กรับเกลือได้น้อยมาก ทำแบบนี้บ่อย ๆ นกจะไตวายโดยที่เจ้าของไม่รู้ตัวเลย

ถ้ารู้ว่านกกินของอันตรายเข้าไปแล้ว อย่ารอดูอาการ ให้รีบพาไปหาหมอนกทันที ยิ่งเป็นอะโวคาโดหรือช็อกโกแลตยิ่งต้องเร็ว เพราะภายใน 1 ถึง 2 ชั่วโมงแรกหมอยังพอช่วยได้

นกม๊องค์ไม่ยอมกินผักทำยังไง

นกม๊องค์ที่ไม่กินผักส่วนใหญ่ไม่ได้เกลียดผัก แต่ไม่รู้ว่าผักคืออาหาร วิธีแก้คือเสนอซ้ำทุกวันแบบเปลี่ยนรูปแบบไปเรื่อย ๆ และให้นกเห็นคนกินผักตรงหน้า ส่วนใหญ่ใช้เวลา 2 ถึง 4 สัปดาห์

เทคนิคที่ได้ผลกับนกที่บ้านผมมีหลายอย่าง หนีบผักใบไว้ที่ซี่กรงระดับสายตานกให้แทะเล่น หั่นผักเป็นชิ้นเล็กเท่าเม็ดอาหารคลุกกับเม็ดในถ้วยเดียวกัน ขูดแครอทโรยบนอาหารที่นกชอบอยู่แล้ว หรือทำผักเป็นเส้นยาวให้นกได้ถือด้วยเท้า นกม๊องค์ชอบทำลายของ ผักที่ฉีกได้จึงดึงดูดกว่าผักที่วางนิ่ง ๆ ในถ้วย

อีกวิธีที่ได้ผลดีมากคือกินผักให้นกดู นั่งกินคะน้าหรือแครอทตรงหน้ากรงแบบทำท่าว่าอร่อยมาก นกม๊องค์เป็นนกฝูง อะไรที่สมาชิกฝูงกินได้แสดงว่าปลอดภัย ถ้ามีนกตัวอื่นที่กินผักอยู่แล้ว วางกรงใกล้กันให้เห็นก็ช่วยได้เยอะ

สิ่งที่ห้ามทำคือเอาเม็ดออกเพื่อบังคับให้กินผัก นกจะยอมอดมากกว่ายอมกินของที่ไม่รู้จัก และนกตัวเล็กอดข้าวไม่ถึงวันก็เริ่มอันตราย ให้เม็ดเป็นฐานเสมอ แล้วค่อย ๆ เพิ่มผักเข้าไป ผักที่ถูกทิ้งทุกวันไม่ใช่ความล้มเหลว เป็นแค่ขั้นตอนที่นกกำลังทำความคุ้นเคย

ลูกป้อนนกม๊องค์เริ่มกินอาหารเองตอนไหน และควรให้อะไร

ลูกป้อนนกม๊องค์เริ่มสนใจจิกอาหารเองราวอายุ 6 ถึง 7 สัปดาห์ และมักหย่าป้อนสมบูรณ์ที่อายุ 8 ถึง 10 สัปดาห์ ช่วงนี้ควรมีเม็ด ผักหั่นเล็ก และธัญพืชต้มนิ่มวางไว้ให้ลองตลอดเวลา

ช่วงหย่าป้อนเป็นโอกาสทองในการปลูกฝังนิสัยกินผัก เพราะลูกนกยังไม่มีอคติกับอาหารชนิดไหน ตัวไหนโตมากับผักและเม็ดตั้งแต่เล็ก โตขึ้นจะกินง่ายกว่านกที่ถูกเลี้ยงด้วยเมล็ดมาก่อนหลายเท่า ผมจึงใส่คะน้า ข้าวโพด และเม็ดแช่น้ำนิ่มไว้ในกรงอนุบาลตั้งแต่ลูกนกเริ่มยืนได้

ตอนรับลูกป้อนมาเลี้ยง ให้ถามผู้เพาะว่าลูกนกกินเม็ดยี่ห้อไหนและผักอะไรอยู่ แล้วให้แบบเดิมต่อไปอย่างน้อย 2 สัปดาห์ก่อนค่อยเปลี่ยน ย้ายบ้านก็เครียดพออยู่แล้ว ถ้าเปลี่ยนอาหารพร้อมกันนกอาจไม่กินอะไรเลย ราคาลูกป้อนสีเขียวธรรมดาช่วงนี้อยู่ที่ 5,000 ถึง 9,000 บาท สีบลูราว 15,000 ถึง 25,000 บาท และเปลี่ยนตามฤดู ความเชื่อง และพันธุกรรม จ่ายเงินหลักหมื่นแล้วเสียนกเพราะอาหารช่วง 2 สัปดาห์แรก เป็นเรื่องที่ผมเห็นแล้วเสียดายแทนทุกครั้ง

ลูกนกที่หย่าป้อนใหม่ ๆ ต้องชั่งน้ำหนักทุกวันตอนเช้า น้ำหนักลดเล็กน้อยช่วงหย่าป้อนเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าลดต่อเนื่อง 3 วันหรือลดเกิน 10% ให้กลับไปป้อนเสริมมื้อเย็นก่อน อย่าฝืนหย่าตามตารางเพราะนกแต่ละตัวเร็วช้าไม่เท่ากัน

อาหารนกม๊องค์ไม่ได้ซับซ้อน เม็ดเป็นหลัก ผักทุกวัน ผลไม้พอเป็นรส ทานตะวันแค่พอเป็นรางวัล และไม่แบ่งอาหารคนให้ ทำแค่นี้ให้สม่ำเสมอ Monk Parakeet ตัวเล็ก ๆ ก็อยู่กับเราได้อีกนับ 10 ปี ถ้ามีอะไรไม่แน่ใจ ให้ยึดหลักง่าย ๆ ว่าของที่ไม่แน่ใจว่าให้ได้ อย่าให้ แล้วถามหมอนกก่อนเสมอ