กรงนกม๊องค์ต้องใหญ่แค่ไหน ขนาด ซี่กรง คอน ของเล่น จัดวางในคอนโด

คนที่เพิ่งรับลูกป้อนนกม๊องค์มาใหม่ มักถามผมเรื่องกรงเป็นเรื่องแรก และเป็นเรื่องที่ผมเห็นคนพลาดบ่อยที่สุดด้วย หลายคนซื้อกรงตามที่ร้านแนะนำ หรือใช้กรงหงส์หยกเก่าที่บ้านมีอยู่ พออยู่ไปได้ 2 ถึง 3 เดือน นกเริ่มกัดซี่กรง ขนหางหักหมด หรือหนักกว่านั้นคือหัวติดซี่กรง

บทความนี้ผมรวบรวมจากประสบการณ์เลี้ยงและเพาะ Monk Parakeet มาหลายปี ตั้งแต่ขนาดกรง ระยะห่างซี่กรง การเลือกคอน ของเล่น ไปจนถึงการวางกรงในบ้านหรือคอนโดที่พื้นที่จำกัด อ่านจบแล้วน่าจะเลือกกรงได้ถูกตั้งแต่ครั้งแรก ไม่ต้องเสียเงินซื้อซ้ำ

กรงนกม๊องค์ต้องใหญ่แค่ไหน

กรงนกม๊องค์ที่เลี้ยงตัวเดียวควรมีขนาดอย่างน้อย 60 x 45 x 60 ซม. (กว้าง x ลึก x สูง) และถ้าเป็นไปได้ให้เลือก 60 x 60 x 90 ซม. ขึ้นไป ถ้านกต้องอยู่ในกรงเกินวันละ 8 ชั่วโมง ยิ่งใหญ่ยิ่งดี

เหตุผลคือนกม๊องค์ตัวโตกว่าที่หลายคนคิด ตัวเต็มวัยยาวประมาณ 28 ถึง 30 ซม. รวมหาง หนักราว 90 ถึง 120 กรัม และเป็นนกที่ชอบปีนป่าย ชอบทำงาน ชอบรื้อของ กรงที่แคบเกินไปทำให้นกไม่มีที่ให้กางปีก ขนหางเสียดสีซี่กรงจนหัก และเกิดพฤติกรรมเครียดอย่างการกัดซี่กรงหรือถอนขน

หลักคิดง่าย ๆ ที่ผมใช้คือ นกต้องกางปีกเต็มที่ได้ทั้ง 2 ข้างโดยไม่โดนซี่กรง ต้องกระโดดจากคอนหนึ่งไปอีกคอนหนึ่งได้อย่างน้อย 1 ถึง 2 ช่วง และต้องมีที่ว่างเหลือหลังใส่ถ้วยอาหาร ถ้วยน้ำ และของเล่นครบแล้ว ถ้าใส่ของครบแล้วนกแทบขยับตัวไม่ได้ แปลว่ากรงเล็กเกินไป

สำหรับคนที่ค้นหาคำว่า ขนาดกรงนกแก้ว แล้วเจอตัวเลขหลากหลายจนสับสน ผมสรุปให้เป็นตารางตามการใช้งานจริง ราคาเป็นราคากรงเหล็กพ่นสีทั่วไปในตลาดไทยช่วงนี้ อาจต่างกันไปตามยี่ห้อและร้าน

การใช้งาน	ขนาดขั้นต่ำ (กว้าง x ลึก x สูง)	ระยะห่างซี่กรง	ราคาโดยประมาณ
ลูกป้อนยังไม่หย่าอาหาร (ใช้ชั่วคราว)	กล่องหรือกรงอนุบาล 30 x 30 x 30 ซม.	ไม่เกิน 1.2 ซม. หรือใช้กล่องทึบ	300 ถึง 800 บาท
นก 1 ตัว ปล่อยเล่นนอกกรงทุกวัน	60 x 45 x 60 ซม.	1.2 ถึง 1.5 ซม.	1,200 ถึง 2,500 บาท
นก 1 ตัว อยู่ในกรงเป็นหลัก	60 x 60 x 90 ซม.	1.2 ถึง 1.5 ซม.	2,500 ถึง 5,000 บาท
นก 2 ตัว (คู่หรือเพื่อน)	80 x 60 x 100 ซม. ขึ้นไป	1.2 ถึง 1.5 ซม.	4,000 ถึง 8,000 บาท
กรงเพาะพันธุ์ 1 คู่	90 x 60 x 60 ซม. พร้อมรังไม้แขวนนอกกรง	1.2 ถึง 1.5 ซม.	3,000 ถึง 6,000 บาท
กรงสแตนเลสแท้ ทุกขนาด	ตามขนาดด้านบน	1.2 ถึง 1.5 ซม.	6,000 ถึง 20,000 บาท

ข้อสังเกตคือกรงที่ขายกันว่าเป็นกรงนกแก้วเล็ก หลายรุ่นมีขนาดแค่ 40 x 40 x 50 ซม. ซึ่งพอสำหรับหงส์หยกหรือค็อกคาเทล แต่เล็กเกินสำหรับนกม๊องค์ที่โตเต็มวัย ถ้าจำเป็นต้องใช้ชั่วคราวช่วงลูกป้อนก็ได้ แต่ควรวางแผนซื้อกรงจริงตั้งแต่ตอนที่นกอายุประมาณ 3 เดือน

ระยะห่างซี่กรงนกม๊องค์กี่เซนติเมตรถึงจะปลอดภัย

ระยะห่างซี่กรงที่ปลอดภัยสำหรับนกม๊องค์คือ 1.2 ถึง 1.5 ซม. ห้ามเกิน 1.6 ซม. เด็ดขาด เพราะหัวของนกม๊องค์ที่ยังไม่โตเต็มที่ลอดเข้าไปแล้วถอนออกไม่ได้

เรื่องนี้ผมเจอมากับตัว ตอนเริ่มเลี้ยงใหม่ ๆ เคยใช้กรงนกแก้วขนาดกลางที่ซี่ห่าง 1.9 ซม. ลูกนกอายุ 4 เดือนเอาหัวมุดออกไประหว่างซี่แล้วติดคอ โชคดีที่อยู่บ้านพอดีเลยช่วยทัน ตั้งแต่นั้นผมวัดระยะซี่กรงทุกใบก่อนซื้อด้วยตลับเมตร ไม่เชื่อตัวเลขที่ร้านบอกอย่างเดียว

ในทางกลับกัน ซี่กรงที่ถี่เกินไปอย่าง 0.8 ถึง 1.0 ซม. ที่ใช้กับนกฟินช์ ก็ไม่เหมาะเช่นกัน เพราะนกม๊องค์ชอบปีนซี่กรงด้วยเท้าและปาก ซี่ที่ถี่มากทำให้นิ้วเข้าไปเกี่ยวได้ยาก และมักมาพร้อมลวดบางที่นกกัดขาดได้ภายในไม่กี่สัปดาห์

นอกจากระยะห่างแล้ว ให้ดูความหนาของลวดด้วย ลวดควรหนาอย่างน้อย 2 มม. สำหรับกรงพ่นสี และ 1.5 มม. ขึ้นไปสำหรับสแตนเลส ปากของนกม๊องค์แรงกว่าหงส์หยกหลายเท่า ลวดบางราคาถูกจะบิดงอเป็นช่องกว้างขึ้นเรื่อย ๆ จนนกมุดออกได้

วิธีเช็คกรงหน้าร้านภายใน 1 นาที

1. วัดระยะห่างระหว่างซี่ด้วยตลับเมตรหรือไม้บรรทัด อย่างน้อย 3 จุดที่ต่างกัน เพราะกรงราคาถูกบางใบซี่ไม่เท่ากัน
2. ใช้นิ้วดันซี่กรงดูว่าโยกหรือไม่ ถ้าโยกง่ายแสดงว่าลวดบางหรือรอยเชื่อมไม่ดี
3. เปิดปิดประตูดูว่าล็อคแน่นหรือไม่ นกม๊องค์แกะกลอนแบบเกี่ยวธรรมดาได้ภายในไม่กี่วัน ควรมีกลอนสปริงหรือใช้กุญแจล็อคเสริม
4. ดูรอยเชื่อมและมุมกรงว่ามีเศษลวดแหลมโผล่หรือไม่
5. ดมกลิ่นสี ถ้ากลิ่นฉุนแรงแสดงว่าสีไม่แห้งดี ควรตากไว้ 3 ถึง 5 วันก่อนใช้

กรงแบบไหนเหมาะกับนกม๊องค์ที่สุด

กรงสี่เหลี่ยมทรงสูงกว่ากว้างเล็กน้อย ทำจากเหล็กพ่นสีฝุ่นคุณภาพดีหรือสแตนเลส เหมาะกับนกม๊องค์ที่สุด ส่วนกรงทรงกลมและกรงไม้ไผ่ไม่ควรใช้เลย

กรงทรงกลมดูสวยแต่ไม่มีมุมให้นกหลบ นกม๊องค์ต้องการมุมที่รู้สึกปลอดภัยเวลาตกใจหรือเวลานอน กรงกลมทำให้นกเครียดสะสม และซี่กรงที่ลู่เข้าหากันด้านบนเป็นจุดที่นิ้วหรือขาติดง่าย ส่วนกรงไม้ไผ่หรือกรงไม้ นกม๊องค์แทะพังภายใน 1 สัปดาห์แน่นอน

เรื่องวัสดุ ถ้างบถึงผมแนะนำสแตนเลสแท้ เพราะไม่ขึ้นสนิม ล้างน้ำได้บ่อย และไม่มีปัญหาสีหลุดเข้าปากนก แต่ถ้างบจำกัด กรงเหล็กพ่นสีฝุ่น (powder coat) ที่ผิวเรียบไม่มีรอยแตกก็ใช้ได้ดี ขอแค่หลีกเลี่ยงกรงชุบสังกะสีเงาราคาถูก เพราะสังกะสีที่หลุดออกมาเวลานกกัดซี่กรงเป็นพิษกับนกโดยตรง

ฐานกรงควรเป็นแบบมีตะแกรงรองด้านล่างและถาดเลื่อนออกได้ ทำให้ล้างง่ายและนกไม่ลงไปเดินย่ำมูลของตัวเอง ถ้ากรงมีขาตั้งพร้อมล้อจะยิ่งดีสำหรับคนอยู่คอนโด เพราะเลื่อนไปล้างในห้องน้ำหรือเลื่อนหลบแดดได้สะดวก

คอนแบบไหนเหมาะกับนกม๊องค์

คอนที่ดีที่สุดสำหรับนกม๊องค์คือคอนไม้ธรรมชาติที่มีขนาดต่างกัน เส้นผ่านศูนย์กลาง 1.5 ถึง 2.5 ซม. อย่างน้อย 3 คอนต่อกรง ให้เท้านกจับได้ครึ่งรอบถึงสามส่วนสี่รอบ ไม่ใช่กำรอบหรือวางเท้าราบ

คอนพลาสติกกลมเรียบที่แถมมากับกรงเป็นสิ่งแรกที่ผมเอาออกเสมอ เพราะขนาดเท่ากันทั้งเส้น ผิวลื่น เท้านกรับน้ำหนักจุดเดิมตลอดเวลาจนเกิดแผลใต้ฝ่าเท้า (bumblefoot) ในนกที่อยู่ในกรงนาน ๆ ส่วนคอนหุ้มกระดาษทรายก็ไม่แนะนำ มันไม่ได้ช่วยลับเล็บอย่างที่โฆษณา แต่ทำให้ฝ่าเท้าถลอกแทน

ไม้ที่ผมใช้และปลอดภัยคือกิ่งฝรั่ง กิ่งมะม่วง กิ่งขนุน กิ่งชมพู่ และกิ่งหลิว เลือกกิ่งที่ยังสด ล้างน้ำสะอาด แล้วตากแดดจัด 2 ถึง 3 วัน หรืออบในเตาอบที่ 100 องศาประมาณ 30 นาทีเพื่อฆ่าแมลง หลีกเลี่ยงไม้ที่มียางขาวอย่างกิ่งลั่นทมหรือกิ่งโพธิ์ และไม้ที่โดนยาฆ่าแมลงมา

ตำแหน่งวางคอนในกรง

• คอนนอน วางสูงสุดในกรง ใกล้มุมด้านหลัง เพราะนกม๊องค์จะเลือกจุดที่สูงและปลอดภัยที่สุดเป็นที่นอนเสมอ
• คอนกินอาหาร วางระดับกลาง ห่างจากถ้วยอาหารพอให้นกยืดคอถึง ไม่ให้ก้นนกอยู่เหนือถ้วย
• คอนเล่น วางระดับล่างใกล้ของเล่น ใช้คอนที่ขรุขระหน่อยได้
• อย่าวางคอนซ้อนกันในแนวดิ่ง มูลจากคอนบนจะตกใส่คอนล่างและถ้วยอาหาร

คอนควรเปลี่ยนใหม่ทุก 2 ถึง 3 เดือน หรือเมื่อเห็นว่านกแทะจนเปลือกหลุดและเนื้อไม้เริ่มลื่น การเปลี่ยนคอนบ่อยยังช่วยให้นกได้ปรับการจับใหม่ และเป็นการเล่นอย่างหนึ่งของนกด้วย

ของเล่นนกม๊องค์ต้องมีอะไรบ้าง

ของเล่นนกม๊องค์ที่ขาดไม่ได้มี 3 ประเภท คือของเล่นให้แทะ ของเล่นให้ฉีก และของเล่นหาอาหาร (foraging) ควรมีอย่างละ 1 ถึง 2 ชิ้นในกรงตลอดเวลา แล้วสลับชิ้นใหม่ทุก 1 ถึง 2 สัปดาห์

ต้องเข้าใจก่อนว่าในธรรมชาติ Quaker Parrot เป็นนกที่สร้างรังเองด้วยการคาบกิ่งไม้มาสานเป็นรังขนาดใหญ่ สัญชาตญาณการรื้อ การแทะ และการเรียงของจึงแรงมาก ถ้าไม่มีอะไรให้ทำ นกจะเอาพลังงานนี้ไปลงกับซี่กรง ขนตัวเอง หรือกรีดร้องเรียกคน ของเล่นจึงไม่ใช่ของฟุ่มเฟือย แต่เป็นสิ่งจำเป็นเท่ากับอาหาร

ของเล่นที่ผมมีติดกรงตลอด

• ไม้บล็อกให้แทะ ไม้เนื้ออ่อนอย่างไม้ยางพาราหรือไม้สนไม่ทาสี ร้อยเชือกฝ้ายแขวนไว้ ชิ้นละ 50 ถึง 150 บาท นกจะแทะจนหมดใน 1 ถึง 2 สัปดาห์ ถือว่าปกติ
• ของฉีก กระดาษลังไม่พิมพ์สี แกนกระดาษทิชชูเปล่า หรือใบตาลแห้ง ถักหรือยัดใส่ลูกบอลหวาย ราคาแทบเป็นศูนย์ แต่นกม๊องค์ชอบมาก
• ของหาอาหาร ถ้วยหรือกล่องที่ต้องเปิดฝา หมุน หรือดึงถึงจะได้เมล็ดทานตะวันหรือถั่ว ตัวสำเร็จรูปราคา 150 ถึง 400 บาท หรือทำเองจากแกนกระดาษทิชชูพับปลายก็ได้
• กระดิ่งสแตนเลส เลือกแบบที่มีลูกตุ้มด้านในยึดแน่น ห้ามใช้กระดิ่งทองเหลืองหรือโลหะชุบราคาถูก เพราะมีตะกั่วและสังกะสี
• เชือกฝ้ายหรือชิงช้า ให้นกโหนและปีน แต่ต้องตัดเส้นด้ายที่หลุดลุ่ยทุกครั้งที่เห็น เพราะเส้นด้ายพันนิ้วนกได้

ของเล่นที่ควรเลี่ยงคือของเล่นพลาสติกชิ้นเล็กที่นกกัดแตกได้ กระจกเงาที่ทำให้นกม็องค์ตัวเดียวหลงตัวเองในกระจกและก้าวร้าวกับคน และห่วงโซ่ที่มีช่องพอดีนิ้วนก ก่อนซื้ออะไรก็ตาม ให้นึกว่านกม๊องค์จะพยายามพังมัน แล้วถามตัวเองว่าชิ้นส่วนที่หลุดออกมาจะทำอันตรายนกได้ไหม

เรื่องการสลับของเล่น ผมมีของเล่นประมาณ 8 ถึง 10 ชิ้นหมุนเวียน ในกรงมีครั้งละ 3 ถึง 4 ชิ้น ทุกสัปดาห์เอาออก 1 ถึง 2 ชิ้นแล้วใส่ชิ้นที่เก็บไว้กลับเข้าไป นกจะตื่นเต้นเหมือนได้ของใหม่ทุกครั้ง โดยไม่ต้องซื้อเพิ่ม

ควรวางกรงนกม๊องค์ตรงไหนของบ้าน

จุดที่ดีที่สุดคือมุมห้องที่คนในบ้านใช้เวลาอยู่มากที่สุด เช่น ห้องนั่งเล่น โดยให้ด้านหลังกรงชิดผนังอย่างน้อย 1 ด้าน และคอนนอนอยู่ระดับสายตาคนยืนหรือสูงกว่าเล็กน้อย ห้ามวางในครัวเด็ดขาด

นกม๊องค์เป็นนกฝูง ต้องการเห็นและได้ยินสมาชิกในบ้าน นกที่ถูกวางในห้องเก็บของหรือระเบียงที่ไม่มีใครผ่านจะกรีดร้องเรียกและกลายเป็นนกขี้กลัวหรือก้าวร้าว แต่ก็ไม่ควรวางกลางห้องที่มีคนเดินผ่านทุกด้าน เพราะนกไม่มีด้านที่รู้สึกว่าหลังปลอดภัย

เหตุผลที่ห้ามวางในครัวคือไอจากกระทะเคลือบสารกันติดที่ร้อนจัด ควันจากการทอด และแก๊สจากเตา ทั้งหมดนี้ทำให้นกตายได้ภายในไม่กี่นาทีโดยที่คนไม่ได้กลิ่นอะไรเลย ระบบหายใจของนกไวกว่าคนมาก ถ้าบ้านเป็นห้องโล่งที่ครัวเชื่อมกับห้องนั่งเล่น ให้วางกรงให้ไกลจากครัวที่สุดและเปิดพัดลมดูดอากาศทุกครั้งที่ทำอาหาร

จุดที่ต้องเลี่ยง

• หน้าแอร์หรือใต้ช่องลมแอร์โดยตรง นกโดนลมเย็นตลอดเวลาจะป่วยง่าย
• ริมหน้าต่างที่แดดส่องโดยตรงช่วงบ่าย ในไทยกรงเหล็กร้อนเร็วมาก นกอาจเป็นลมแดดในกรงได้
• ข้างทีวีหรือลำโพงที่เปิดเสียงดัง นกม๊องค์จะพยายามร้องแข่งเสียง
• ห้องนอนที่คุณเข้านอนดึกและเปิดไฟ นกต้องการความมืดต่อเนื่อง 10 ถึง 12 ชั่วโมงต่อคืน
• ทางเดินที่ประตูบ้านเปิดปิดบ่อย เสี่ยงนกบินหลุดและมีลมโกรกตลอด

เลี้ยงนกม๊องค์ในคอนโดจัดกรงยังไงให้อยู่รอด

ในคอนโด ให้เลือกกรงทรงสูงที่ใช้พื้นที่พื้นไม่เกิน 60 x 60 ซม. แต่สูง 90 ถึง 150 ซม. รวมขาตั้ง วางชิดผนังด้านที่ไม่ติดห้องข้างเคียง และคลุมผ้าตอนกลางคืนตั้งแต่ 19.00 ถึง 20.00 น. เรื่องเสียงคือเรื่องใหญ่ที่สุดของคนคอนโด

ม๊องค์พาราคีทเป็นนกที่เสียงดังพอสมควร โดยเฉพาะช่วงเช้าหลังตื่นและช่วงเย็นก่อนนอน ซึ่งเป็นเวลาที่นกในธรรมชาติร้องเรียกฝูง นกที่ได้เล่นเต็มที่ มีของเล่นให้แทะ และได้ออกนอกกรงวันละ 1 ถึง 2 ชั่วโมง จะร้องน้อยกว่านกที่ถูกขังทั้งวันอย่างเห็นได้ชัด การจัดกรงให้ดีจึงเป็นการแก้ปัญหาเสียงที่ต้นทาง

เรื่องพื้นที่ ผมแนะนำให้ซื้อกรงพร้อมขาตั้งมีล้อ แล้วทำ play stand เล็ก ๆ หรือคอนไม้ติดบนหลังคากรงไว้เป็นพื้นที่เล่นนอกกรง เท่านี้นกก็ได้ปีนขึ้นลงโดยไม่ต้องใช้พื้นที่เพิ่ม ระเบียงคอนโดใช้เป็นที่อาบแดดตอนเช้าได้ แต่ห้ามปล่อยให้นกอยู่ในกรงบนระเบียงตามลำพัง เพราะแดดเปลี่ยนเร็ว มีนกอื่นมารบกวน และมีคนเปิดประตูลืมปิดจนนกหลุด

เรื่องมูลและเปลือกเมล็ดที่กระเด็นออกจากกรง ใช้แผ่นกันเศษอาหาร (seed guard) แบบผ้าหรืออะคริลิกครอบรอบกรง และวางแผ่นพลาสติกหรือเสื่อรองใต้กรง ทำความสะอาดง่ายและไม่ต้องกวาดพื้นวันละหลายรอบ ที่สำคัญคืออย่าใช้กรงเล็กเพราะกลัวเลอะ กรงเล็กทำให้นกเครียด และนกเครียดร้องดังกว่านกที่มีความสุขเสมอ

ทำความสะอาดกรงนกม๊องค์บ่อยแค่ไหน

เปลี่ยนกระดาษรองถาดและล้างถ้วยน้ำถ้วยอาหารทุกวัน เช็ดคอนและซี่กรงส่วนที่เปื้อนทุก 2 ถึง 3 วัน และล้างกรงทั้งใบด้วยน้ำสบู่อ่อนแล้วตากแดดทุก 2 สัปดาห์ นี่คือรอบที่ผมใช้กับนกทุกตัวในบ้าน

สิ่งที่ห้ามใช้คือน้ำยาฆ่าเชื้อกลิ่นแรง น้ำยาถูพื้น หรือสเปรย์ปรับอากาศใกล้กรง เพราะไอระเหยเป็นอันตรายกับนก น้ำส้มสายชูผสมน้ำอัตราส่วน 1 ต่อ 3 ใช้ขัดคราบมูลที่แห้งติดซี่กรงได้ดีและปลอดภัย ล้างน้ำเปล่าซ้ำแล้วตากให้แห้งสนิทก่อนเอานกกลับเข้าไป

ระหว่างล้างกรง ให้ใช้โอกาสนี้ตรวจกรงไปด้วย ดูว่ามีซี่ไหนงอ สีตรงไหนหลุดจนเห็นเหล็กและเริ่มเป็นสนิม รอยเชื่อมไหนแตก และของเล่นชิ้นไหนเหลือเชือกลุ่ยที่ต้องตัดออก กรงเหล็กพ่นสีในสภาพอากาศไทยมักเริ่มเป็นสนิมตรงรอยเชื่อมหลังใช้ไป 1 ถึง 2 ปี เมื่อสนิมลามถึงจุดที่นกแทะถึง ควรเปลี่ยนกรงใหม่

สุดท้าย อยากฝากไว้ว่ากรงคือบ้านของนก ไม่ใช่ที่ขัง นกม๊องค์ที่ได้กรงพอดี คอนดี ของเล่นครบ และวางในจุดที่รู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของครอบครัว จะเป็นนกที่เชื่อง อารมณ์ดี และอยู่กับเราได้นาน 20 ปีขึ้นไป เงินที่ลงทุนกับกรงดี ๆ ตั้งแต่แรกจึงคุ้มกว่าค่ารักษาหรือค่าซื้อกรงซ้ำแน่นอน