ฝึกม๊องค์เชื่องใน 30 วัน สอน step up ขึ้นมือทีละขั้นจากคนเพาะนกจริง

นกม๊องค์ หรือที่ฝรั่งเรียก Monk Parakeet และ Quaker Parrot เป็นนกแก้วขนาดกลางที่เชื่องได้ง่ายกว่าที่หลายคนคิด ผมเลี้ยงและเพาะม๊องค์พาราคีทมาหลายปี เห็นมาแล้วทั้งนกที่เชื่องภายใน 2 สัปดาห์ และนกที่เจ้าของเลี้ยงมาเป็นปีแต่ยังจับไม่ได้ ความต่างไม่ได้อยู่ที่ตัวนกอย่างเดียว แต่อยู่ที่วิธีฝึกและความสม่ำเสมอของคนเลี้ยง

บทความนี้เขียนเป็นแผน 30 วันที่ทำตามได้จริง ตั้งแต่วันแรกที่นกมาถึงบ้าน ไปจนถึงวันที่นกบินมาเกาะมือคุณเอง ผมแบ่งเป็น 3 ช่วงใหญ่ คือ สร้างความไว้ใจ ฝึกนกขึ้นมือด้วยคำสั่ง step up และพาออกมาเล่นด้วย ทุกขั้นมีสัญญาณบอกว่าผ่านแล้วหรือยัง จะได้ไม่รีบข้ามขั้นจนนกกลัว

ฝึกม๊องค์เชื่องใน 30 วันได้จริงไหม

ได้จริง ถ้าเป็นลูกป้อนอายุ 2 ถึง 5 เดือน และคุณฝึกทุกวัน วันละ 10 ถึง 15 นาที 2 รอบ ส่วนนกที่โตแล้วหรือนกพ่อแม่เลี้ยงก็ฝึกได้ แต่ต้องเผื่อเวลาเป็น 2 ถึง 3 เดือน

เหตุผลที่นกม๊องค์ฝึกง่ายเพราะเป็นนกฝูง ในธรรมชาติอยู่รวมกันเป็นสิบเป็นร้อยตัว สร้างรังรวมด้วยกิ่งไม้ นิสัยพื้นฐานจึงชอบมีเพื่อน ชอบถูกสนใจ และเรียนรู้เร็ว ถ้าคุณกลายเป็น "เพื่อนฝูง" ของมันได้ นกจะอยากอยู่กับคุณเอง

เรื่องนี้เกี่ยวกับราคาโดยตรงด้วย ตลาดไทยช่วงนี้ลูกป้อนเขียวธรรมดาอยู่ที่ 5,000 ถึง 9,000 บาท เขียว split 10,000 ถึง 16,000 บาท บลู 15,000 ถึง 25,000 บาท ส่วน Opaline, Turquoise, Lutino และตัว combination อยู่ที่ 20,000 ถึง 40,000 บาท ราคาขยับตามฤดู พันธุกรรม และความเชื่อง นกที่ขึ้นมือแล้วขายได้แพงกว่านกที่ยังกลัวคนเสมอ ฉะนั้นเวลา 30 วันที่ลงไปฝึกจึงคุ้มค่ามาก

ก่อนเริ่มฝึกนกม๊องค์ต้องเตรียมอะไรบ้าง

ต้องเตรียม 3 อย่าง คือ ตำแหน่งวางกรงที่คนเดินผ่านบ่อย ขนมที่นกชอบจริง ๆ และเวลาฝึกที่ตรงกันทุกวัน ถ้าขาดอย่างใดอย่างหนึ่ง แผน 30 วันจะยืดออกไปอีกหลายสัปดาห์

เรื่องตำแหน่งกรง ผมแนะนำห้องนั่งเล่นหรือมุมที่คนในบ้านอยู่กันบ่อย ระดับกรงอยู่ประมาณอกถึงสายตาคน อย่าวางสูงเหนือหัวเพราะนกจะรู้สึกว่าตัวเองอยู่สูงกว่าคุณ และอย่าวางต่ำติดพื้นเพราะนกจะรู้สึกไม่ปลอดภัย

เรื่องขนม ให้หาให้เจอว่านกตัวนี้ชอบอะไรที่สุด แล้วเก็บของสิ่งนั้นไว้ให้เฉพาะตอนฝึกเท่านั้น ห้ามใส่ในถ้วยอาหารประจำวัน ของที่นกม๊องค์ส่วนใหญ่ชอบมีดังนี้

• ข้าวฟ่างช่อ (millet spray) เป็นตัวเลือกอันดับ 1 ใช้ฝึกผ่านลูกกรงได้ดีมาก
• เมล็ดทานตะวันดิบ ให้ครั้งละ 1 เมล็ด ไม่เกินวันละ 5 ถึง 6 เมล็ด เพราะมันมาก
• ข้าวโพดสดหั่นเป็นเม็ด มะละกอสุก แอปเปิ้ลหั่นชิ้นเล็ก
• เม็ดอาหารสำเร็จรูปรสผลไม้ ถ้านกกินอยู่แล้ว

สุดท้ายคือของใช้ ควรมีไม้คอนแบบตั้งพื้น (T-stand) 1 อัน ห้องที่ปิดพัดลม ปิดหน้าต่าง และเก็บสายไฟให้พ้นทาง และถ้านกเพิ่งมาถึงบ้าน ให้พักให้นกปรับตัว 3 ถึง 5 วันก่อน แค่ให้อาหาร เปลี่ยนน้ำ และพูดคุยเบา ๆ ยังไม่ต้องเริ่มฝึก

สัปดาห์ที่ 1 สร้างความไว้ใจ ยังไม่ต้องจับ

7 วันแรกมีเป้าหมายเดียว คือให้นกกินขนมจากมือคุณโดยไม่ถอยหนี ยังไม่ต้องพยายามจับ ไม่ต้องเอานกออกจากกรง และห้ามไล่จับเด็ดขาด เพราะการไล่จับครั้งเดียวอาจทำลายความไว้ใจที่สร้างมาทั้งสัปดาห์

ทำทีละวันแบบนี้

1. วันที่ 1 ถึง 2 นั่งข้างกรงห่างประมาณ 1 เมตร วันละ 2 รอบ รอบละ 10 นาที พูดคุยเบา ๆ อ่านหนังสือ เล่นโทรศัพท์ก็ได้ ให้นกชินกับการมีคุณอยู่ใกล้
2. วันที่ 3 ถึง 4 ขยับเก้าอี้เข้ามาชิดกรง ยื่นข้าวฟ่างช่อผ่านลูกกรงให้นก ถือนิ่ง ๆ ไม่ขยับ ถ้านกไม่มากินให้วางไว้ที่ขอบกรงแล้วถอยออก
3. วันที่ 5 ถึง 7 เปิดประตูกรง ยื่นมือที่ถือข้าวฟ่างเข้าไปช้า ๆ วางมือไว้ตรงพื้นกรงหรือคอน แล้วนิ่ง ให้นกเดินมากินเอง

ตลอดสัปดาห์นี้ให้หัดอ่านภาษากายของนกด้วย นกที่ผ่อนคลายจะขนพองเบา ๆ ตาหรี่ อาจบดปากเบา ๆ นกที่กลัวจะขนลีบแนบตัว ตัวเอนไปด้านหลัง หันข้างให้คุณ ส่วนนกที่กำลังจะกัดจะพองขนที่คอ อ้าปาก และก้มหัวลงต่ำ ถ้าเห็นสัญญาณกลัวหรือจะกัด ให้ถอยมือออกเล็กน้อยแล้วรอ อย่าดันต่อ

ผ่านสัปดาห์นี้ได้เมื่อนกเดินมากินขนมจากมือคุณในกรงได้ 2 ถึง 3 วันติดกันโดยไม่มีท่าทีลังเล ถ้ายังไม่ได้ ให้อยู่ที่ขั้นนี้ต่อ ไม่ต้องรีบ

สัปดาห์ที่ 2 ฝึกนกขึ้นมือด้วยคำสั่ง step up

step up นกแก้ว คือการให้นกก้าวขึ้นมาบนนิ้วเมื่อได้ยินคำสั่ง วิธีฝึกคือยื่นนิ้วชี้ไปแตะที่หน้าอกนกตรงเหนือขาเล็กน้อย พูดคำสั่งสั้น ๆ เช่น "ขึ้น" แล้วให้ขนมทันทีที่นกก้าวขึ้นมา นี่คือคำสั่งพื้นฐานที่สำคัญที่สุดของการเลี้ยงนกแก้วทุกชนิด

ลำดับการฝึกในแต่ละรอบเป็นแบบนี้

1. ถือขนมไว้ในมืออีกข้าง ให้นกเห็นแต่ยังไม่ให้
2. ยื่นนิ้วชี้เข้าไปในแนวขนานกับคอน ให้นิ้วอยู่สูงกว่าคอนที่นกเกาะประมาณ 1 ถึง 2 เซนติเมตร
3. แตะนิ้วที่หน้าอกเบา ๆ พร้อมพูด "ขึ้น" ด้วยน้ำเสียงเดิมทุกครั้ง
4. รอ 3 ถึง 5 วินาที นกส่วนใหญ่จะยกขาข้างหนึ่งแตะนิ้วก่อน ทันทีที่ขาแตะนิ้วให้ชมและยื่นขนมให้
5. ทำซ้ำจนนกก้าวขึ้นมาทั้ง 2 ขา ให้ขนมอีกครั้ง แล้วปล่อยกลับที่คอนเดิม

ทำ 5 ถึง 8 ครั้งต่อรอบ วันละ 2 รอบ พอนกขึ้นได้แล้วให้ฝึก step down ด้วย คือวางนิ้วให้อยู่ต่ำกว่าคอนเล็กน้อย พูด "ลง" แล้วให้นกก้าวกลับไปที่คอน นกที่ขึ้นเป็นแต่ลงไม่เป็นจะเกาะมือแน่นจนวางลงไม่ได้

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อยมี 3 อย่าง อย่างแรกคือดันนิ้วแรงเกินไปจนนกเสียหลัก อย่างที่สองคือพอนกขึ้นแล้วรีบยกมือขึ้นสูงหรือเดินทันที นกตกใจแล้วบินหนี ช่วงแรกให้ถือนิ่ง ๆ อยู่ในกรงก่อน อย่างที่สามคือให้ขนมช้า นกจะจำไม่ได้ว่าได้ขนมเพราะอะไร ต้องให้ภายใน 1 ถึง 2 วินาทีหลังทำถูก

สัปดาห์ที่ 3 ถึง 4 พานกออกนอกกรงและเริ่มเล่นด้วย

พอนกทำ step up ในกรงได้มั่นคง 3 วันติดกัน ให้เริ่มพานกออกมานอกกรงได้ ช่วง 2 สัปดาห์สุดท้ายนี้เป้าหมายคือให้นกอยู่บนตัวคุณได้นานขึ้นเรื่อย ๆ และเริ่มมีกิจกรรมสนุก ๆ ร่วมกัน เพื่อให้นกรู้ว่าการอยู่กับคุณดีกว่าอยู่ในกรง

วันแรก ๆ ให้นกขึ้นนิ้วแล้วค่อย ๆ ถอยมือออกจากกรงช้า ๆ พาไปวางที่ T-stand ที่อยู่ห่างจากกรงไม่เกิน 1 เมตร ให้ขนม แล้วพากลับกรง ทำแค่นี้พอ พอนกนิ่งดีค่อยเพิ่มระยะและเวลาที่อยู่นอกกรงทีละ 5 นาที จนถึงวันที่ 30 นกควรอยู่บนแขนหรือบน T-stand ข้างตัวคุณได้ 30 นาทีถึง 1 ชั่วโมงโดยไม่กระวนกระวาย

เรื่องไหล่ ผมแนะนำให้นกอยู่บนมือหรือแขนให้คล่องก่อน ประมาณวันที่ 25 เป็นต้นไปค่อยให้ขึ้นไหล่ เพราะบนไหล่คุณมองไม่เห็นภาษากายของนก และถ้านกตกใจจะกัดใกล้หน้า

เกมที่ใช้เล่นกับนกม๊องค์ได้ตั้งแต่สัปดาห์ที่ 3

• ฝึกแตะเป้า (target training) ใช้ตะเกียบไม้ 1 ข้างเป็นแท่งเป้า ยื่นให้นกเอาปากแตะ แตะแล้วให้ขนม พอนกเข้าใจ คุณจะพานกเดินไปไหนก็ได้แค่ขยับตะเกียบ เป็นพื้นฐานของทริกทุกอย่าง
• ของเล่นแทะทำลาย กระดาษลัง ไม้ไอศกรีม ไม้บัลซา ยื่นให้นกแทะบนตักคุณ นกม๊องค์ชอบทำลายของเป็นชีวิตจิตใจ เล่นแบบนี้ได้นานมาก
• ซ่อนขนมในกระดาษ ห่อเมล็ดทานตะวันในกระดาษทิชชูขยำ ๆ ให้นกแกะเอง
• เกาหัว เริ่มจากใช้นิ้วแตะที่จะงอยปากก่อน ถ้านกไม่ถอยให้ลูบขึ้นไปที่หน้าผากและหลังคอทวนขน นกม๊องค์ที่ไว้ใจแล้วจะก้มหัวลงมาขอเกาเอง

ตารางฝึกม๊องค์ 30 วัน แต่ละวันต้องทำอะไรบ้าง

ตารางนี้สรุปแผนทั้งหมดเป็น 5 ช่วง พร้อมสัญญาณที่บอกว่าผ่านช่วงนั้นแล้ว ให้ยึดที่สัญญาณผ่านเป็นหลัก ไม่ใช่ยึดที่วัน ถ้านกยังไม่ผ่านให้อยู่ช่วงเดิมต่อไปได้เลย

ช่วงวัน	เป้าหมาย	สิ่งที่ทำต่อวัน	เวลาต่อรอบ	ผ่านเมื่อ
วันที่ 1 ถึง 3	นกชินกับตัวคุณ	นั่งข้างกรง 2 รอบ พูดคุยเบา ๆ ยังไม่ยื่นมือ	10 นาที	นกกินอาหารได้ปกติขณะคุณนั่งอยู่ข้างกรง
วันที่ 4 ถึง 7	กินขนมจากมือ	ยื่นข้าวฟ่างช่อผ่านลูกกรง แล้วค่อยยื่นมือเข้ากรง 2 รอบ	10 นาที	นกเดินมากินจากมือในกรง 3 วันติด
วันที่ 8 ถึง 14	step up ในกรง	ฝึกขึ้นนิ้วและลงคอน 5 ถึง 8 ครั้งต่อรอบ 2 รอบ	10 ถึง 15 นาที	นกก้าวขึ้นนิ้วทันทีที่ได้ยินคำสั่ง 3 วันติด
วันที่ 15 ถึง 21	ออกนอกกรงระยะใกล้	step up แล้วพาไป T-stand ห่าง 1 เมตร เริ่ม target training 2 รอบ	15 นาที	นกอยู่บน T-stand ข้างคุณได้ 15 นาทีโดยไม่บินกลับกรง
วันที่ 22 ถึง 30	เล่นด้วยและอยู่บนตัวได้นาน	เพิ่มเวลานอกกรงทีละ 5 นาที เล่นของเล่น ฝึกเกาหัว ขึ้นไหล่ 2 รอบ	20 ถึง 30 นาที	นกเดินหรือบินมาหาคุณเองเมื่อคุณยื่นมือ

ปริมาณขนมก็สำคัญ นกม๊องค์อ้วนง่ายมาก ถ้าให้ขนมเยอะเกินไปในแต่ละวัน นกจะอิ่มและไม่สนใจฝึก ผมใช้เกณฑ์ตามตารางนี้

ขนมฝึก	ปริมาณต่อวัน	เหมาะกับช่วง
ข้าวฟ่างช่อ	ช่อยาวไม่เกิน 5 เซนติเมตร แบ่ง 2 รอบ	วันที่ 1 ถึง 14
เมล็ดทานตะวันดิบ	ไม่เกิน 5 ถึง 6 เมล็ด	วันที่ 8 ถึง 30 ใช้ให้รางวัล step up
ข้าวโพดสด มะละกอ แอปเปิ้ล	รวมกันประมาณ 1 ช้อนโต๊ะ	วันที่ 15 ถึง 30 ใช้เล่นเกมนอกกรง

นกม๊องค์กัดตอนฝึกต้องทำยังไง

ห้ามตี ห้ามตะคอก ห้ามสะบัดมือ ให้นิ่งไว้ วางนกลงที่คอนหรือ T-stand อย่างเงียบ ๆ แล้วหันหลังเดินออกไป 1 ถึง 2 นาที เพราะสิ่งที่นกม๊องค์ทนไม่ได้ที่สุดคือถูกเมิน การถูกเมินเป็นบทลงโทษที่ได้ผลกว่าการดุร้อยเท่า

ก่อนแก้ต้องรู้ก่อนว่ากัดเพราะอะไร นกม๊องค์กัดด้วยเหตุผลหลัก ๆ 4 อย่าง

• กลัว เจอบ่อยในสัปดาห์แรก แปลว่าคุณเร่งเกินไป ให้ถอยกลับไปขั้นก่อนหน้า
• หวงกรง Monk Parakeet เป็นนกที่หวงรังมากเป็นพิเศษ นกหลายตัวเชื่องมากเวลาอยู่นอกกรง แต่พอยื่นมือเข้าไปในกรงกลับกัด ถ้าเป็นแบบนี้ให้เปิดประตูแล้วรอให้นกเดินออกมาเอง หรือยื่นไม้คอนให้ขึ้นแทนมือ
• อยากกลับกรง ถ้านกกัดตอนอยู่นอกกรง แล้วคุณพากลับกรงทันที นกจะเรียนรู้ว่ากัดแล้วได้กลับ ให้นิ่ง 10 วินาที ค่อยพากลับ
• ฮอร์โมน นกอายุ 1 ปีขึ้นไปช่วงฤดูผสมพันธุ์จะหงุดหงิดง่าย ช่วงนี้ให้ลดการลูบตัว เกาเฉพาะหัว และงดเล่นกับกล่องหรือมุมมืดที่นกอาจคิดว่าเป็นรัง

ถ้านกกัดแรงจนเลือดออกทุกครั้งที่ยื่นมือ ให้กลับไปฝึกผ่านลูกกรงอีก 1 สัปดาห์ และใช้ไม้คอนสั้น ๆ แทนนิ้วในการฝึก step up ไปก่อน จนนกหายเกร็งค่อยเปลี่ยนมาใช้นิ้ว ผมเจอนกที่กัดหนักมาหลายตัว สุดท้ายทุกตัวเชื่องได้ถ้าคนเลี้ยงไม่ตอบโต้ด้วยความรุนแรง

ทำไมฝึกแล้วนกม๊องค์ไม่เชื่องสักที

สาเหตุที่เจอบ่อยที่สุดคือฝึกไม่สม่ำเสมอ กับรีบข้ามขั้นตั้งแต่นกยังไม่พร้อม ฝึก 3 วันแล้วหยุด 4 วัน นกจะเริ่มใหม่จากศูนย์เกือบทุกครั้ง

นอกจากนั้นให้ลองเช็กข้อเหล่านี้

• ฝึกนานเกินไปต่อรอบ นกม๊องค์สมาธิสั้น 10 ถึง 15 นาทีคือกำลังดี ฝึก 30 นาทีนกจะเบื่อและเริ่มกัด
• ขนมไม่โดนใจ ถ้าให้ของที่นกกินอยู่แล้วในถ้วยอาหาร นกไม่มีเหตุผลต้องมาเอาจากมือคุณ
• ได้ขนมฟรีทั้งวัน มีคนในบ้านแอบให้ขนมนอกเวลาฝึก
• คนในบ้านทำไม่เหมือนกัน คนหนึ่งฝึกดี อีกคนเอามือไล่จับ นกจะไม่ไว้ใจใครเลย
• กรงอยู่ในห้องเงียบที่ไม่มีใครเดินผ่าน นกได้เจอคนแค่วันละ 20 นาทีตอนฝึก
• นกอยู่ในช่วงผลัดขน ตัวคัน หงุดหงิด ไม่อยากถูกจับ ช่วงนี้ให้ฝึกเบา ๆ แค่รักษาความคุ้นเคย
• นกเคยถูกจับแบบรุนแรงมาก่อน ต้องใช้เวลาเป็น 2 ถึง 3 เท่าของนกปกติ

อีกเรื่องที่ต้องยอมรับคือนกแต่ละตัวนิสัยไม่เหมือนกัน แม้จะเป็นลูกป้อนครอกเดียวกัน บางตัวขึ้นมือตั้งแต่วันที่ 5 บางตัวใช้เวลา 3 สัปดาห์ ถ้าคุณทำถูกวิธีและสม่ำเสมอ ช้าหน่อยก็ถึงเหมือนกัน

นกม๊องค์โตแล้วหรือนกพ่อแม่เลี้ยงฝึกเชื่องได้ไหม

ฝึกได้ แต่ต้องยืดเวลาแต่ละขั้นออกไป 2 ถึง 3 เท่า และต้องยอมรับล่วงหน้าว่านกอาจเชื่องแบบ "ยอมให้ขึ้นมือ" มากกว่าแบบ "ชอบให้จับ" นกโตหลายตัวไม่มีวันชอบให้เกาหัว แต่ขึ้นมือ ทำ step up และเกาะไหล่ได้ปกติ

สำหรับนกโต ผมใช้แผนเดียวกันแต่ปรับ 3 จุด จุดแรกคืออยู่ที่ขั้นฝึกผ่านลูกกรงนานขึ้น อาจ 2 ถึง 3 สัปดาห์ จนนกกินจากมือได้โดยไม่ลังเลเลย จุดที่สองคือเริ่ม target training ตั้งแต่ในกรง ให้นกเดินตามตะเกียบมาที่มือแทนการยื่นนิ้วไปแตะอก เพราะนกโตมักไม่ชอบให้แตะตัว จุดที่สามคือใช้ไม้คอนสั้นฝึก step up ไปก่อนอย่างน้อย 1 สัปดาห์ ค่อยเปลี่ยนเป็นนิ้ว

ข้อดีของนกโตคือพอเชื่องแล้วมักนิ่งและมั่นคงกว่าลูกป้อน ไม่ขี้กลัวเวลาเจอของใหม่ ผมมีนกพ่อแม่เลี้ยงอายุ 3 ปีตัวหนึ่งที่ใช้เวลาเกือบ 3 เดือนกว่าจะขึ้นมือ แต่ทุกวันนี้เป็นนกที่พาไปไหนมาไหนได้สบายที่สุดในฟาร์ม

สุดท้าย อยากฝากว่าการฝึกม๊องค์เชื่องไม่ใช่การเอาชนะนก แต่คือการทำให้นกเชื่อว่ามือของคุณเป็นที่ปลอดภัยที่สุดในบ้าน ทำวันละ 2 รอบ รอบละไม่กี่นาที อดทนตามลำดับขั้น ไม่ข้ามขั้น ไม่ใช้กำลัง ครบ 30 วันคุณจะได้ม็องค์ที่บินมาหาคุณเองทุกครั้งที่เปิดประตูกรง และนั่นคือความสุขที่คนเลี้ยงนกแก้วทุกคนรอคอย