นกม๊องค์พูดได้ไหม เริ่มพูดอายุเท่าไหร่ พร้อมวิธีสอนพูดทีละขั้น

คำถามที่ผมโดนถามบ่อยที่สุดตอนมีคนมาดูลูกนกที่บ้าน ไม่ใช่เรื่องอาหารหรือกรง แต่เป็นคำถามว่า "ม๊องค์พูดได้ไหม" ตามด้วย "แล้วจะเริ่มพูดตอนไหน" บทความนี้ผมจะตอบจากประสบการณ์เลี้ยงและเพาะนกม๊องค์มาหลายปี รวมทั้งเล่าวิธีสอนนกม๊องค์พูดแบบที่ทำได้จริงที่บ้าน ไม่ต้องมีอุปกรณ์อะไรพิเศษ

นกม๊องค์พูดได้ไหม

นกม๊องค์พูดได้ครับ และเป็นนกแก้วขนาดเล็กที่พูดได้ชัดและเก่งที่สุดตัวหนึ่งเมื่อเทียบกับนกในราคาและขนาดใกล้เคียงกัน ถ้าเลี้ยงถูกวิธี นกส่วนใหญ่จะพูดได้อย่างน้อย 3 ถึง 5 คำ และตัวที่เก่งพูดได้เป็นประโยคสั้น ๆ พร้อมเสียงเลียนแบบต่าง ๆ อีกหลายเสียง

ในต่างประเทศคนเลี้ยงรู้จักนกชนิดนี้ในชื่อ Monk Parakeet หรือ Quaker Parrot และมีชื่อเสียงเรื่องการพูดมานาน คนที่เคยเลี้ยงนกแก้วพูดได้หลายชนิดมักบอกตรงกันว่า นกม๊องค์พูดได้ชัดกว่าเลิฟเบิร์ดและค็อกคาเทลอย่างชัดเจน และหลายตัวพูดได้ใกล้เคียงกับนกแก้วตัวใหญ่ที่ราคาแพงกว่าหลายเท่า

สิ่งที่ผมอยากให้มือใหม่เข้าใจตั้งแต่ต้นคือ "พูดได้" ไม่ได้แปลว่า "ทุกตัวจะพูด" นกม๊องค์แต่ละตัวมีนิสัยต่างกัน บางตัวช่างพูดจนรำคาญ บางตัวชอบเลียนเสียงมากกว่าพูดคำ และบางตัวเงียบไปทั้งชีวิตแต่เชื่องมาก การพูดเป็นโบนัสของการเลี้ยง ไม่ใช่สิ่งที่ซื้อแล้วจะได้แน่นอน

นกม๊องค์เริ่มพูดตอนอายุเท่าไหร่

นกม๊องค์ส่วนใหญ่เริ่มพูดคำแรกช่วงอายุ 3 ถึง 6 เดือน และจะพูดชัดขึ้นเรื่อย ๆ จนถึงอายุประมาณ 1 ปี ถ้าถามว่าม๊องค์เริ่มพูดอายุเท่าไหร่แบบให้ตอบตัวเลขเดียว ผมจะตอบว่า 4 เดือน เพราะเป็นช่วงที่ลูกนกที่บ้านผมเริ่มพูดคำแรกบ่อยที่สุด

ก่อนจะถึงคำแรก จะมีช่วงที่นก "พึมพำ" ก่อน คือส่งเสียงงึมงำในลำคอเหมือนคนพูดอู้อี้ ช่วงนี้มักเริ่มตั้งแต่อายุ 2 ถึง 3 เดือน หลังหย่าป้อนได้ไม่นาน ถ้าคุณได้ยินนกพึมพำแบบนี้ตอนกำลังพักผ่อนหรือตอนเย็น ๆ แปลว่านกกำลังฝึกเสียงอยู่ นี่คือสัญญาณดีที่สุดว่าอีกไม่นานจะมีคำแรกออกมา

บางตัวเริ่มช้ากว่านั้น ผมเคยมีนกที่เงียบสนิทจนอายุ 8 เดือนแล้วอยู่ ๆ ก็พูด 3 คำรวดในสัปดาห์เดียว เพราะฉะนั้นถ้านกอายุ 6 เดือนแล้วยังไม่พูด อย่าเพิ่งถอดใจ ตราบใดที่นกยังพึมพำและสนใจเสียงคนอยู่ ยังมีโอกาส ส่วนนกที่โตเต็มวัยเกิน 2 ปีแล้วยังไม่เคยพูด โอกาสจะน้อยลงมาก แต่ก็ไม่ใช่ศูนย์

นกม๊องค์ตัวผู้หรือตัวเมียพูดเก่งกว่ากัน

จากประสบการณ์ผม นกม๊องค์ตัวผู้และตัวเมียพูดได้ทั้งคู่ และความต่างระหว่างตัวมีมากกว่าความต่างระหว่างเพศ ถ้าอยากได้นกที่พูดเก่ง ให้ดูนิสัยของตัวนั้นมากกว่าดูเพศ

เรื่องนี้ต่างจากนกหงส์หยกที่ตัวผู้พูดเก่งกว่าตัวเมียชัดเจน ในนกม๊องค์ผมมีตัวเมียที่พูดได้เกิน 20 คำ และมีตัวผู้ที่ไม่พูดเลยแต่เลียนเสียงกริ่งประตูได้เหมือนมาก อีกอย่างคือนกม๊องค์แยกเพศด้วยตาเปล่าไม่ได้ ต้องตรวจ DNA เท่านั้น ดังนั้นคนที่บอกว่า "ตัวนี้ตัวผู้ พูดเก่งแน่" โดยไม่มีผลตรวจ ก็คือเดาเอา

สีของนกก็ไม่เกี่ยวกับการพูดเช่นกัน นกเขียวธรรมดาลูกป้อนราคา 5,000 ถึง 9,000 บาท พูดได้ไม่ต่างจากนกบลูราคา 15,000 ถึง 25,000 บาท หรือ Opaline และ Lutino ที่ราคาขึ้นไปถึง 20,000 ถึง 40,000 บาท ราคาที่ต่างกันมาจากสีและพันธุกรรม ไม่ใช่ความสามารถในการพูด และราคาเหล่านี้ยังเปลี่ยนตามฤดู ความเชื่อง และสายพันธุ์ของพ่อแม่ด้วย

ทำไมนกม๊องค์บางตัวไม่ยอมพูด

สาเหตุที่เจอบ่อยที่สุดคือนกไม่ผูกพันกับคน ไม่ใช่นกพูดไม่ได้ นกม๊องค์จะเลียนเสียงของ "ฝูง" ของมัน ถ้าฝูงของมันคือคุณ มันจะพยายามพูดภาษาคน แต่ถ้าฝูงของมันคือนกตัวอื่นในกรงข้าง ๆ มันจะร้องเสียงนกแทน

สาเหตุอื่นที่ผมเจอบ่อยมีดังนี้

• เลี้ยงรวมกับนกตัวอื่น นกม๊องค์ที่เลี้ยงเป็นคู่หรือเลี้ยงรวมฝูงแทบไม่พูดเลย เพราะไม่มีความจำเป็นต้องสื่อสารกับคน
• ซื้อนกที่โตแล้วและไม่เชื่อง นกที่กลัวคนจะไม่พูดกับคน ต้องทำให้เชื่องก่อน ซึ่งใช้เวลานานกว่าเลี้ยงลูกป้อนมาก
• บ้านเสียงดังตลอดเวลา ทีวีเปิดทั้งวัน มีคนคุยกันหลายคน นกจะแยกไม่ออกว่าควรเลียนเสียงไหน
• คนเลี้ยงไม่ค่อยคุยกับนก นกไม่มีต้นแบบให้เลียน ต่อให้ฉลาดแค่ไหนก็ไม่มีอะไรให้พูด
• นิสัยส่วนตัว บางตัวก็แค่ไม่ชอบพูด เหมือนคนบางคนที่พูดน้อยโดยธรรมชาติ

ถ้านกของคุณเข้าข่ายข้อใดข้อหนึ่ง ให้แก้ตรงนั้นก่อน ส่วนใหญ่แค่ย้ายกรงมาไว้ในห้องที่คนอยู่บ่อย และคุยกับนกทุกวัน ก็เห็นความเปลี่ยนแปลงภายใน 1 ถึง 2 เดือน

เตรียมอะไรบ้างก่อนเริ่มสอนนกม๊องค์พูด

สิ่งที่ต้องมีก่อนสอนพูดคือนกที่เชื่องและไว้ใจคุณ ถ้านกยังกลัวมือ ยังไม่ยอม step up ให้ฝึกเรื่องนั้นก่อน เพราะนกที่กลัวจะไม่มีอารมณ์เรียนรู้อะไรทั้งนั้น

เรื่องต่อมาคือตำแหน่งกรง ผมแนะนำให้วางกรงในห้องที่คนในบ้านใช้เวลาอยู่มากที่สุด เช่น ห้องนั่งเล่นหรือใกล้โต๊ะทำงาน แต่ไม่ใช่ห้องครัวเพราะมีควันและไอน้ำมัน นกม๊องค์ที่เห็นคนเดินไปมาและได้ยินเสียงคนคุยกันทั้งวัน จะซึมซับคำได้เองแม้คุณไม่ได้ตั้งใจสอน

สุดท้ายคือความสม่ำเสมอของคนสอน ถ้าในบ้านมีหลายคน ให้ตกลงกันว่าจะสอนคำไหนก่อน และพูดคำนั้นด้วยน้ำเสียงและจังหวะเดียวกัน นกม๊องค์จดจำเสียงเป็นแพ็กเกจ คือจำทั้งคำ ทั้งโทน ทั้งจังหวะ ถ้าพ่อพูด "สวัสดี" แบบหนึ่ง ลูกพูดอีกแบบหนึ่ง นกจะสับสนและใช้เวลานานขึ้น

วิธีสอนนกม๊องค์พูดทีละขั้น

หลักการทั้งหมดมีแค่ 3 อย่าง คือพูดซ้ำ พูดตอนนกสนใจ และให้รางวัลทันทีที่นกพยายาม ที่เหลือคือทำให้เป็นกิจวัตรทุกวันโดยไม่หยุด

1. เลือกคำเดียวก่อน อย่าสอนหลายคำพร้อมกัน เลือกคำสั้น ๆ 1 คำ เช่น "หวัดดี" แล้วใช้คำนั้นคำเดียวจนกว่านกจะพูดได้
2. หาช่วงเวลาที่นกตื่นตัว ช่วงที่ดีที่สุดคือเช้าหลังนกกินอาหารเสร็จ และช่วงเย็นก่อนพลบค่ำ นกม๊องค์จะช่างพูดที่สุดใน 2 ช่วงนี้
3. เอานกออกมาอยู่ใกล้หน้า ให้นกเกาะมือหรือเกาะไหล่ อยู่ห่างจากปากคุณประมาณ 1 ช่วงแขน ให้นกมองปากคุณตอนพูด
4. พูดคำนั้นซ้ำช้า ๆ ชัด ๆ พูดด้วยน้ำเสียงสดใส เน้นเสียงสูงเล็กน้อย รอบละ 5 ถึง 10 ครั้ง วันละ 3 ถึง 5 รอบ รอบละไม่เกิน 5 นาที นกจะเบื่อถ้านานกว่านั้น
5. ใช้คำนั้นในสถานการณ์จริง ถ้าสอน "หวัดดี" ให้พูดทุกครั้งที่เดินเข้าห้องและเปิดผ้าคลุมกรง นกจะเชื่อมคำกับเหตุการณ์ ซึ่งช่วยให้จำเร็วกว่าท่องเปล่า ๆ มาก
6. ให้รางวัลทุกความพยายาม ตอนแรกนกจะออกเสียงไม่ชัด อาจได้แค่ "ดี" หรือเสียงงึมงำที่จังหวะคล้ายกัน ให้ชมทันทีและให้ขนมชิ้นเล็ก เช่น เมล็ดทานตะวัน 1 เมล็ด หรือข้าวโพดชิ้นเล็ก
7. เพิ่มคำใหม่เมื่อคำเดิมชัดแล้ว พอนกพูดคำแรกได้ชัดและพูดเองโดยไม่ต้องกระตุ้น ค่อยเริ่มคำที่ 2 คำต่อ ๆ ไปจะมาเร็วกว่าคำแรกมาก
8. ทำต่อเนื่องทุกวัน หยุดสอน 1 สัปดาห์ นกไม่ลืม แต่ความคืบหน้าจะช้าลงชัดเจน ความสม่ำเสมอสำคัญกว่าความยาวของแต่ละรอบ

เรื่องเปิดคลิปเสียงหรือเปิดเสียงอัดให้นกฟังตอนคุณไม่อยู่ ผมเคยลองแล้วได้ผลบ้างแต่ไม่มาก นกม๊องค์เรียนรู้จากคนที่มีปฏิสัมพันธ์ด้วยมากกว่าจากเสียงที่ดังมาจากลำโพง ถ้าจะใช้ ให้ใช้เป็นตัวเสริม ไม่ใช่ตัวหลัก

คำแรกที่ควรสอนนกม๊องค์คือคำไหน

คำแรกที่ดีที่สุดคือคำสั้น 1 ถึง 2 พยางค์ ที่คุณจะได้พูดกับนกทุกวันอยู่แล้ว ผมแนะนำ "หวัดดี" หรือชื่อของนกเอง เพราะเป็นคำที่นกได้ยินบ่อยที่สุดโดยธรรมชาติ

คำที่นกม๊องค์เลียนได้ง่ายมักมีพยัญชนะเสียงแข็ง เช่น ก ต ป ด และมีสระเสียงชัด นกจะออกเสียงพวกนี้ได้เป็นธรรมชาติ ส่วนคำที่มีเสียง ร ล ส ควบกันเยอะ ๆ หรือคำยาวหลายพยางค์ นกจะพูดออกมาได้แค่บางส่วน ให้เก็บไว้สอนทีหลังเมื่อนกพูดคล่องแล้ว

คำที่แนะนำ	ความยาก	โอกาสใช้จริงในแต่ละวัน	หมายเหตุ
หวัดดี	ง่าย	ทุกเช้าตอนเปิดกรง	คำที่นกที่บ้านผมพูดได้เป็นคำแรกบ่อยที่สุด
ชื่อนก (ตั้งให้สั้น 1 ถึง 2 พยางค์)	ง่าย	ทุกครั้งที่เรียกนก	เลี่ยงชื่อที่มีตัว ร ควบ เช่น "ครีม"
กินข้าว	ง่าย	ตอนให้อาหารเช้าและเย็น	นกเชื่อมคำกับอาหารได้เร็วมาก
บ๊ายบาย	ง่าย	ตอนออกจากบ้าน	เสียง บ ออกง่าย นกมักพูดพร้อมโยกตัว
อาบน้ำ	ปานกลาง	ตอนพ่นน้ำหรือวางถาดน้ำ	นกที่ชอบอาบน้ำจะเรียนคำนี้เร็ว
รักนะ	ปานกลาง	ตอนเกาหัวหรือกอด	ตัว ร มักออกมาเป็น "ลักนะ" ซึ่งไม่เป็นไร
ไปไหน	ปานกลาง	ตอนเดินออกจากห้อง	นกมักพูดตอนเห็นคนเดินผ่านหน้ากรง
สวัสดีครับ / สวัสดีค่ะ	ยาก	ทุกเช้า	ยาว 3 ถึง 4 พยางค์ ให้สอนหลังจากนกพูด "หวัดดี" ได้แล้ว

ข้อควรระวังที่สุดคือคำหยาบ นกม๊องค์จำคำที่คนพูดด้วยอารมณ์แรง ๆ ได้เร็วกว่าคำที่ตั้งใจสอนเสียอีก ผมเคยมีลูกค้ากลับมาเล่าว่านกพูดคำหยาบได้ก่อน "หวัดดี" เพราะที่บ้านมีคนชอบสบถตอนดูฟุตบอล และคำที่นกเรียนแล้วจะเอาออกยากมาก เพราะฉะนั้นระวังคำพูดในบ้านตั้งแต่วันแรกที่นกมาถึง

สอนนกม๊องค์พูดต้องใช้เวลานานแค่ไหน

คำแรกใช้เวลาประมาณ 2 สัปดาห์ถึง 2 เดือนถ้าเริ่มสอนตอนนกอายุ 3 ถึง 4 เดือน หลังจากคำแรกแล้ว คำต่อไปมักใช้เวลาแค่ 1 ถึง 3 สัปดาห์ต่อคำ เพราะนกจับหลักได้แล้วว่าเสียงคนคือสิ่งที่ควรเลียน

ตารางนี้คือช่วงพัฒนาการที่ผมเห็นบ่อยจากลูกนกที่เลี้ยงเอง เป็นค่ากลาง ๆ ไม่ใช่กฎตายตัว นกแต่ละตัวเร็วช้าต่างกันได้เป็นเดือน

อายุนก	สิ่งที่มักเห็น	สิ่งที่ควรทำ
2 ถึง 3 เดือน	หย่าป้อน เริ่มพึมพำในลำคอ ส่งเสียงงึมงำตอนพักผ่อน	ทำให้เชื่อง ฝึก step up คุยกับนกทุกวัน ยังไม่ต้องเน้นสอนคำ
3 ถึง 4 เดือน	พึมพำถี่ขึ้น เริ่มมีจังหวะคล้ายคำคน	เริ่มสอนคำแรกอย่างจริงจัง วันละ 3 ถึง 5 รอบ
4 ถึง 6 เดือน	คำแรกออกมา ยังไม่ชัด อาจได้แค่บางพยางค์	ให้รางวัลทุกครั้งที่พยายาม พูดคำเดิมซ้ำจนชัด
6 ถึง 9 เดือน	พูดชัดขึ้น เริ่มพูดเองโดยไม่ต้องกระตุ้น เริ่มเลียนเสียงอื่นในบ้าน	เพิ่มคำใหม่ทีละคำ เริ่มสอนคำ 2 พยางค์ขึ้นไป
9 ถึง 12 เดือน	พูดได้หลายคำ บางตัวพูดเป็นวลีสั้น รู้จักใช้คำให้เข้ากับสถานการณ์	สอนวลีสั้น ๆ และคำที่ยาวขึ้น รักษากิจวัตรเดิม
1 ปีขึ้นไป	นกที่พูดจะพูดไปเรื่อย ๆ ตลอดชีวิต และเรียนคำใหม่ได้ต่อเนื่อง	คุยกับนกทุกวัน อย่าปล่อยให้เงียบนานเกินไป

อีกเรื่องที่คนไม่ค่อยรู้คือ นกม็องค์เรียนเสียงในบ้านทุกอย่าง ไม่ใช่แค่คำพูด เสียงไมโครเวฟ เสียงแจ้งเตือนมือถือ เสียงไอ เสียงหัวเราะ ผมมีตัวหนึ่งเลียนเสียงเปิดขวดน้ำได้เหมือนจนหลายคนหันไปมอง ถ้านกของคุณเลียนเสียงพวกนี้ได้แต่ยังไม่พูดคำ ถือว่านกมีความสามารถอยู่แล้ว แค่ต้องชี้ทางให้ถูก

ข้อผิดพลาดที่มือใหม่มักทำตอนสอนพูด

ความผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดคือใจร้อนและเปลี่ยนคำบ่อย นกยังไม่ทันจำคำแรกได้ ก็เปลี่ยนไปสอนคำใหม่แล้ว ผลคือนกได้ยินหลายคำปน ๆ กันและไม่พูดสักคำ

• สอนตอนนกง่วงหรือกำลังกิน นกไม่สนใจคุณตอนนั้น เสียเวลาทั้งคุณและนก รอให้นกกินเสร็จและตื่นตัวเต็มที่ก่อน
• ตะโกนหรือพูดเสียงดังใส่นก นกจะตกใจแทนที่จะฟัง ให้พูดเสียงปกติแต่ชัดและมีจังหวะ
• ให้ขนมเยอะเกินไป เมล็ดทานตะวันมันมาก ให้ครั้งละ 1 เมล็ดพอ ถ้าให้เยอะนกอ้วนและป่วยง่าย
• หัวเราะตอนนกกรี๊ด นกม๊องค์เรียนรู้ว่าเสียงไหนได้ความสนใจ ถ้าคุณตอบสนองเสียงกรี๊ด นกจะกรี๊ดมากกว่าพูด ให้ตอบสนองเฉพาะตอนที่นกพยายามพูดหรือส่งเสียงเบา ๆ
• คาดหวังว่านกจะพูดโชว์ให้แขกดู นกม๊องค์มักพูดตอนอยู่กับคนที่มันไว้ใจและตอนบ้านเงียบ พอมีคนแปลกหน้ามาจะเงียบเป็นส่วนใหญ่ เป็นเรื่องปกติ
• ซื้อนกที่คนขายบอกว่า "พูดได้แล้ว" โดยไม่ได้ยินเอง ถ้าคนขายบอกว่านกพูดได้ ให้ขอฟังก่อน หรือขอคลิปที่เห็นตัวนกชัด ๆ ตอนพูด

สุดท้ายอยากบอกไว้ว่า นกม๊องค์พาราคีทเป็นนกที่ฉลาดและผูกพันกับคนมาก ต่อให้ตัวที่คุณเลี้ยงไม่ยอมพูดสักคำ มันก็ยังเป็นนกที่ทักทายคุณทุกเช้าด้วยท่าทางของมันเอง เลี้ยงเพราะรักมันก่อน ถ้ามันพูดได้ค่อยถือเป็นกำไร แบบนี้จะไม่ผิดหวังและนกจะมีความสุขกว่าด้วย